آیا دوست داشتن میهن لزوما به معنای ملی‌گرا بودن است؟ آیا می‌توان به سرزمین و مردم خود عشق ورزید، بی‌آنکه دیگر ملت‌ها را فروتر بدانیم یا تفاوت‌های فرهنگی و عقیدتی را تهدیدی علیه هویت خود تلقی کنیم؟ مائوریتسیو ویرولی در کتاب برای عشق به میهن به سراغ یکی از مهم‌ترین و در عین حال مناقشه‌برانگیزترین مفاهیم زندگی سیاسی می‌رود: تفاوت میان وطن‌پرستی و ملی‌گرایی. او استدلال می‌کند که این دو مفهوم، برخلاف تصور رایج، یکسان نیستند و می‌توانند به دو نگرش کاملاً متفاوت درباره جامعه، آزادی و همزیستی انسان‌ها بینجامند.

از نظر ویرولی، وطن‌پرستی در معنای اصیل خود، نه ستایش بی‌چون‌وچرای کشور است و نه احساس برتری نسبت به دیگران؛ بلکه دلبستگی به آزادی مشترک، خیر عمومی و نهادهایی است که امکان زندگی آزادانه و شرافتمندانه را برای شهروندان فراهم می‌کنند. وطن‌پرست، در این برداشت، بیش از آنکه نگران خالص و یکدست ماندن هویت ملی باشد، دغدغه حفظ آزادی، مقابله با فساد و ایستادگی در برابر استبداد را دارد. در مقابل، ملی‌گرایی‌ای که ویرولی نقد می‌کند، بر یگانگی قومی، فرهنگی یا مذهبی تکیه می‌کند و ممکن است تفاوت و تنوع را به عاملی برای طرد دیگران تبدیل کند.

ویرولی برای روشن کردن این تمایز، به تاریخ اندیشه سیاسی در اروپا بازمی‌گردد؛ از سنت جمهوری‌خواهی در دوران باستان تا تحولات فکری اروپای مدرن و شکل‌گیری زبان سیاسی ملی‌گرایی. او نشان می‌دهد که معنای وطن‌دوستی در طول تاریخ چگونه دگرگون شده و چگونه می‌توان عشق به میهن را از گرایش‌های انحصارطلبانه جدا کرد. ساختار کتاب، از میراث وطن‌پرستی جمهوری‌خواهانه و افول و احیای آن آغاز می‌شود، از اندیشه سیاسی قدیم و پیدایش ملی‌گرایی می‌گذرد و سرانجام به امکان نوعی وطن‌پرستی بدون ملی‌گرایی می‌رسد؛ ایده‌ای که هسته اصلی استدلال کتاب را شکل می‌دهد.

حال‌وهوای اثر، تأملی، تاریخی و فلسفی است؛ کتابی که به‌جای ارائه تعریفی ساده و شعاری از عشق به میهن، خواننده را به بازاندیشی در باورهای خود دعوت می‌کند. ویرولی نه از اهمیت تعلق به یک سرزمین می‌کاهد و نه از ارزش تاریخ و فرهنگ مشترک غافل می‌شود؛ پرسش او این است که چگونه می‌توان به جایی که خانه ماست وفادار ماند و در همان حال، آزادی و حقوق دیگران را نیز به رسمیت شناخت. این نگاه، وطن‌دوستی را از احساسی صرفاً عاطفی فراتر می‌برد و آن را به مسئولیتی مدنی و اخلاقی پیوند می‌زند.