«مانیفست سایبورگ: علم، فناوری، و فمینیسم سوسیالیستی در پایان سده بیستم» نوشته‌ی دانا هاراوی، یکی از متون تأثیرگذار در نظریه فمینیستی، مطالعات علم و فناوری و اندیشه‌های پساانسان‌گرایانه است. این اثر در اصل مقاله‌ای بود که نخستین‌بار در سال ۱۹۸۵ منتشر شد و بعدها در کتاب میمون‌ها، سایبورگ‌ها و زنان: بازآفرینی طبیعت در سال ۱۹۹۱ قرار گرفت. هاراوی در این متن از تصویر «سایبورگ» ــ موجودی درهم‌آمیخته از انسان و ماشین ــ به‌عنوان یک استعاره‌ی سیاسی و فلسفی استفاده می‌کند تا درباره‌ی هویت، جنسیت، فناوری، قدرت و مرزهایی که میان انسان و ماشین، طبیعت و فرهنگ و بدن و تکنولوژی کشیده‌ایم دوباره فکر کنیم.

اما مانیفست سایبورگ کتابی درباره‌ی ربات‌ها یا آینده‌ی علمی‌تخیلی نیست؛ سایبورگ در اندیشه‌ی هاراوی بیشتر یک ابزار فکری برای شکستن مرزهای سنتی است. او معتقد است جهان مدرن دیگر با دوگانه‌های ساده‌ای مانند زن/مرد، انسان/ماشین، طبیعت/فرهنگ یا جسم/ذهن قابل توضیح نیست. فناوری چنان با زندگی روزمره، بدن، کار، ارتباطات و حتی شکل‌گیری هویت ما درهم تنیده شده که مرز میان «طبیعی» و «مصنوعی» روزبه‌روز مبهم‌تر می‌شود. از همین‌جا، سایبورگ به نمادی برای انسانی تبدیل می‌شود که هویتش یکپارچه، ثابت و از پیش تعیین‌شده نیست، بلکه در ارتباط با فناوری، جامعه و دیگران شکل می‌گیرد.

یکی از مهم‌ترین بخش‌های کتاب، نقد هاراوی به مفهوم یکپارچه و ثابتِ «زن» در برخی روایت‌های فمینیستی است. او هشدار می‌دهد که اگر همه‌ی زنان را بر اساس یک تجربه‌ی مشترک و یک هویت واحد تعریف کنیم، تفاوت‌های مربوط به طبقه، نژاد، فرهنگ، موقعیت اجتماعی و تجربه‌ی زیسته‌ی افراد نادیده گرفته می‌شود. در مقابل، هاراوی پیشنهاد می‌کند اتحاد سیاسی نه الزاماً بر اساس یک هویت مشترک، بلکه بر پایه‌ی هم‌پیمانی و اشتراک در اهداف و مبارزه‌ها شکل بگیرد. بنابراین، فمینیسم مطلوب او نه فمینیسمی مبتنی بر «پاکی» و هویت ثابت، بلکه سیاستی سیال، چندصدایی و باز است.

حال‌وهوای کتاب فلسفی، نظری، چالش‌برانگیز و تا حدی طعنه‌آمیز است. هاراوی عمداً از زبان و تصویرهای علمی، سیاسی و علمی‌تخیلی در کنار یکدیگر استفاده می‌کند و متن را به شکلی می‌نویسد که گاهی بیشتر شبیه یک بیانیه‌ی فکری است تا یک کتاب آموزشی معمولی. ایده‌های او ساده و خطی پیش نمی‌روند و خواننده را مجبور می‌کنند در مفاهیمی که معمولاً بدیهی فرض می‌شوند مکث کند. خود هاراوی «سایبورگ» را نوعی اسطوره‌ی سیاسیِ آیرونیک معرفی می‌کند؛ ابزاری برای تصور شکل‌های تازه‌ای از هویت و مقاومت.